Süt veya besi işletmelerinin türlerine göre sürü takibi avantajları, kritik noktları ve sürü takibinin önemi.

Öncelikle sürü yönetimi işletmenin menfaatleri ve bulunduğu yerel şartlar göz önünde bulundurularak yapılmalıdır. Sürü yönetiminde günümüzde görülen en büyük engel ise sürü takip yazılımları yerine geleneksel yöntemlerle ( kağıt, excel vb.) sürü takip edilmeye yada planlama yapılmalıdır..

 

Sürüyü takip etmenin işletme türlerine/kategorilerine göre farklı faydaları vardı. Temelde işletmeleri 2 kategoriye, saha gerçeğine göre ise 6 kategoriye ayırabiliriz.

 

1. Süt Üretim İşletmeleri (Dairy Farms)

Amaç: Sürekli  365 gün boyunca aynı/benzer miktarda süt üretimi. 

İşletmede bulunan sürünün, işletme kapasitesi, iş gücü kapasine göre planlanması gerekmektedir. Sürü takibi verisi bu basamakta ön plana çıkmaktadır. Geçmiş seçere verileri, süt verileri ile hayvanlar analiz edilir. Farklı dönemlere göre farklı ihtiyaçlar belirlenir. Sürü takibi, sürü analizi yapılırsa herhangi bir zamanda kaç adet hayvan sağılacak, kaç adet koyun yada inek çiftleştirilecek/tohumlanacak , hangi padoğa hangi sürüye hangi aşı yapılacak, kuzulama yada buzağılama sezonununda duyulacak iş gücü? İşletme içerisindeki barınaklar. Üretimin işletmeye geri dönüş zamanı. Sürü verilerinin düzenli olarak roswise/ciftliksistem sürü takip yazılımında tutulması durumunda tüm soruların cevaplarını cep telefonunuzda taşıyabilirsiniz.

Özellikler:

• Sağım sistemi, süt hijyeni ön planda
• 365 gün süt üretimi
• Sürekli kuzu yada buzağı üretimi ( satış, sürüye katılma). Çoğu zaman işletmede üretilen kuzu yada buzağılar 5 nolu türdeki işletmelere satılır.
• Düzenli doğum döngüsü gerekir. Sürü takibi ve planlaması bu aşamada çok önemlidir.
• Verim (litre/gün) kritik metrik

2. Besi İşletmeleri (Fattening Farms)

Amaç: Canlı ağırlık artışı ve et üretimi

Besi küçükbaş yada besi büyükbaş işletmelerinde ister enstantif olsun ister ekstrantif sürekli tartım yapılarak kuzu yada buzağıların canlı ağırlık artışları gözetim altında tutularak istatistik çıkartılmalıdır. Sürü takibi yaparak hayvanların yemden yararlanım hesapları yapılması gerekmektedir. Bu noktada roswise Scaleep Pro ürünü hayvanlarınızı tamamen otomatik tartarak roswise sürü takip yazılımına gönderir. Bulut tabanlı çalışan sürü takip yazılımımız sayesinde oturduğunuz yerde kuzu yada buzağıların canlı ağırlık artışlarını analiz edebilir, işletmenizdeki örneklerle karşılaştırabilirsiniz. Dijital bulut ortamında tutulan sürünün ağırlık verileri ilişkisel olarak analiz edilebilmektedir.

 Özellikler:

• Yem dönüşüm oranı (FCR) / Yemden yararlanım/ Rasyonun et’e dönüşme oranı
• Satışa hazırlanacak kuzu/koyun yada buzağı/dana hızlı kilo alımı hedeflenir.
• Kısa-orta vadeli döngü. 
• Küçükbaş işletmelerinde döngü 4-6 ay aralığında değişebilir ( Bazı ülkelerde kuzular çok daha küçük yaşlarda tüketilir.)
• Büyükbaş işletmelerinde danalar ortalama 15-24 ay aralığında döngü ile satışa sunulmaktadır.

3. Kombine İşletmeler (Mixed Farms)

Amaç: Hem süt hem besi
Özellikler:

• Dişi hayvanlar süt için kullanılır. Doğan dişi hayvanlar eğer sürü takibi yapılıyorsa, annesinin süt verimini, hastalık geçmişine, yaşam öyküsüne bakılarak işletmeye süt üretimi için katılır. Damızlık vasfı taşıyan dişiler sürü takip yazılımı sayesinde tespit edilerek yüksek getirili olacak şekilde diğer işletmelerde satılır.
• Erkek buzağı/kuzular besiye alınır
• Türkiye’de işletmeler bu modeli takip etmeye çalışmaktadırlar. Fakat sürü takibi yapmayan, veri ışığında hareket etmeyen işletmeler sağlık sorunları, üreme sorunları ve planlama problemlerinden dolayı uzun vadeli süreçte dayanamamaktadır. Bir sürünün işletmede kültür oluşturabilmesi için minimum 5 yıl süre gereklidir.

4. Damızlık / Üretim İşletmeleri (Breeding Farms)

Amaç: Genetik değeri yüksek hayvan üretmek

Türkiye’de genetik değeri hayvan üreten Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü gibi mercilerin bünyesinde TAGEM ve benzeri kuruluşlar vardır. Bu tarz kuruluşlar dijitalci geleneksel yada sürü takip yazılımları ile sürülerindeki verimi üst düzey analizlerle ölçerler. Gelişmiş laboratuvar ve araştırma koşulları ile hem sürüdeki en verimli hayvanları tespit eder, hemde bilimsel çalışmalar yardımıyla genetiklerini iyileştirme çalışması yapmaktadırlar.

Özel damızlık üretim işletmeleri ise seçere/özgeçmiş bilinen hayvanlardan oluşan sürülerini en iyi şartlarda yetiştirip üretirler. Bu aşamada kayıtların sürü takip yazılımları ile dijital olarak kayıt altına alınarak müşteriye sunulması hem güvenilirlik hemde katma değer sağlar.
Özellikler:

• Şecere takibi / Özgeçmiş ( anne baba kayıtları ve onları geçmiş öyküleri)
• Hastalık / aşı / tedavi geçmişi
• Seleksiyon ( besi hayvancılığında FCR yemden yararlanım , süt hayvancılığından süt verimi en kritik seleksiyon konularıdır)
• Satış: İşletmenin üretiminin tamamı damızlık vasfı taşımıyor olsada bazı kaynaklara göre selekte edilmiş bir sürüde %28 ve daha fazla damızlık vasfı taşıyan kuzu yada buzağı yetişebilmektedir.

5. Yetiştirme / Büyütme İşletmeleri (Rearing Farms)

Amaç: Sütten kesilmiş yada bir süre daha büyümüş genç hayvanları yetiştirmek

Farklı işletmelerden edinilen, farklı çağlardaki hayvanların bir araya gelmesi diğer işletme tiplerine göre farklı zorluklar doğurmaktadır. Özellikle farklı hastalıklara dirençli ve dirençsiz hayvanlar bir araya geldiğinde çapraz etki yaratarak ciddi sağlık problemlerine yol açabilir. Çoğu zaman şecere si bilinmeyen, sürü takibi yapılmamış hayvanlardan oluşmaktadır. Bu tarz işletmelerde sürü takibi yapılmalıdır. Sürüye hangi işletmeden, kaç yaşında, hangi tipte buzağı yada kuzu katıldı. İşletmeye katılan hayvanlardan kaçı hayatta kaldı. Karlılık oranı nedir ? Canlı ağırlık artışlarını takip ederek satış zamanı gelenleri ayırmak, ayrılmış iş gücünden kazanç sağlar.

Özellikler:

• Buzağı, kuzu yada oğlak gibi hayvanların belli yaşlarda toplanarak yetiştirilir.
• Ölüm oranı ve gelişim
• Sütten kesilmemiş hayvanlar başka bir süt ile yada hazırlanmış mama ile beslenir.

6. Entegre İşletmeler (Integrated Systems)

Amaç: Tüm süreci yönetmek (doğum → üretim → satış)

Bu tarz işletmeler kapalı hayvancılık olarak anılmaktadır. Enstantif ( Geniş araziler üzerinde yapılan hayvancılık) işletmelerine hayvan başına düşen kullanım alanı oldukça düşüktür. Büyükbaş inek başına 2,5 metrekare ile 4 metrekare alan düşmektedir. Küçükbaş koyun keçi başına ise 1,5 metrekare ile 2,5 metrekare alan düşmektedir. Bu sağlığın kontrolünü zorlaştırdığı gibi sürünün kontrol edilmesini kolaylaştırmaktadır.

Özellikler:

• Büyük ölçekli / küçük ölçekli
• Büyük ölçekli işletmelerde gece gündüz vardiyalı sistem, ekipman yedekleme, iş gücünün optimal olarak kullanılması gibi avantajları vardır. Örneğin 100 başlık bir işletmede traktör ve yemleme ekipmanı (TMR) yedeklemek birim başına maliyeti oldukça arttırırken büyük ölçekli işletmelerde yapılması daha kolaydır.
• Tüm süreçler ciftliksistem sürü takip  yazılımı gibi sistemlerle kayıt altına alınmalıdır.
• Yazılım kullanımı kritik. Özellikle büyük çaplı işletmelerde hayvan varlığını ve öyküsünü kayıt altına almak sürünün takip edilebilirliğini arttırmaktadır.

 

Süt işletmeleri 2 farklı kategoride değerlendirilebilir.  yılın tamamında süt üreten işletmeler ya da sezonluk süt üreten işletmeler olarak ikiye ayrılır.Yılın tamamında süt üreten işletmeler için sürünün yönetimi ve planlanması geleneksel  sezonluk işletmelere göre daha da zordur. 

Besi İşletmeleri ise Birden farklı şekilde önümüze çıkmaktadır. damızlık küçükbaş yada büyükbaş hayvanları kendi bünyesinde barındıran işletmeler işletme bünyesinde üretilen küçükbaş yada büyükbaş hayvanları uygun yaşa getirerek işletmenin devamlılığını sağlarlar.

 diğer besi İşletmeleri modelinde ise besi yapılacak hayvanlar başka çiftliklerden sütten kesim yaşında yada Daha sonrasında satın alınarak işletmede belli yaşa yada kiloya getirilip satılabilmektedir.

Ekstansif işletmeler yada kapalı ortamda devamlılığını sürdüren işletmeler birbirlerine göre bazı durumlarda avantajlı yada dezavantajlı olabilir.

Ekstansif işletmelerde Ister süt koyunculuğu ister süt inekçiliği ister Besi hayvancılığı yapılıyor olsun besleme maliyetleri çok düşüktür fakat sürüyü yönetmek çıktığı yönetmek çok zordur. ekstansif olmayan işletmelerde ise sürü planlaması pazara ve işletmenin mevcut durumuna göre yapılabilir . Belirli bir plana göre hareket etmek için küçükbaş yada büyükbaş hayvanlarda sürü planlaması yapmak gerekmektedir.

 

Modern bir sürü takip yazılımı, işletmenizi dijital hale getirir ve tüm süreci tek bir noktadan yönetmenizi sağlar.

Gerçek Soru: Sürünüzü Tanıyor musunuz?

Birçok işletme yüzlerce hayvana sahip ama aslında sürüsünü tanımıyor.

• Hangi hayvan ne kadar verimli?
• Hangisi satış için uygun?
• Hangisi sürüde kalmalı?

Bu soruların cevabı yoksa, yönetim değil tahmin yapıyorsunuz demektir.

1. Tam Kontrol

Tüm hayvanlarınızı tek tek tanımlayabilir, anlık olarak:

• Sayı
• Lokasyon (padok)
• Durum

bilgilerine ulaşabilirsiniz.

2. Şecere ve Geçmiş Takibi

Her hayvanın:

• Doğum bilgisi
• Anne-baba bilgisi
• Aşı ve hastalık geçmişi

kayıt altındadır. Bu da doğru damızlık seçimi sağlar.

3. Karlılık Analizi

Hangi hayvan size kazandırıyor, hangisi maliyet oluşturuyor?
Artık tahmin değil, veriye dayalı karar verirsiniz.

4. Zaman Tasarrufu

RFID teknolojisi ile:

• Hayvanı okut
• Tartımı al
• Tek tuşla kaydet

Dakikalar süren işlemler saniyelere iner.

Hayvancılık İşletmelerinde Sürü Yapısı ve Yönetim Zorlukları

Hayvancılık işletmeleri, üretim şekline ve yönetim modeline göre farklı kategorilere ayrılır. Bu kategorileri doğru anlamak, hem verimli üretim yapmak hem de doğru sürü yönetimi stratejisi oluşturmak için kritik öneme sahiptir.

Süt İşletmeleri: Sürekli mi, Sezonluk mu?

Süt üretimi yapan işletmeler temel olarak iki gruba ayrılır:

1. Yıl Boyu Süt Üreten İşletmeler

Bu işletmelerde üretim yılın tamamına yayılmıştır.
Bu durum:

• Sürekli doğum planlaması gerektirir
• Sürünün dengeli yönetilmesini zorunlu kılar
• İşletme yönetimini daha karmaşık hale getirir

Dolayısıyla bu tip işletmelerde planlama ve kayıt sistemi olmazsa olmazdır.

2. Sezonluk Süt Üreten İşletmeler

Bu modelde doğumlar belirli bir dönemde yoğunlaşır ve süt üretimi sezonluk olarak yapılır.

• Yönetim daha basittir
• Ancak gelir yılın belirli dönemlerinde yoğunlaşır
• Sürü takibi çoğu zaman düzensiz ilerler

Besi İşletmeleri: Kaynak ve Model Farkı

Besi işletmeleri ise yapılarına göre farklı şekillerde karşımıza çıkar:

1. Kendi Üretimini Yapan Besi İşletmeleri

Bu işletmeler:

• Damızlık hayvanları kendi bünyesinde bulundurur
• Doğan hayvanları besiye alır
• Sürdürülebilir bir üretim döngüsü oluşturur

Bu modelde şecere takibi ve hayvan geçmişi kritik rol oynar.

2. Dışarıdan Hayvan Tedarik Eden Besi İşletmeleri

Bu modelde işletmeler:

• Hayvanları başka çiftliklerden satın alır
• Sütten kesim sonrası yada daha ileri yaşta besiye alır
• Belirli kilo yada yaşa ulaştığında satış yapar

Bu sistemde ise alım, büyütme ve satış performansı ön plandadır.

Ekstansif ve Entansif (Kapalı) İşletmeler

İşletmeler sadece üretim modeline göre değil, aynı zamanda yetiştirme sistemine göre de ayrılır:

Ekstansif İşletmeler (Mera Tabanlı)

• Yem maliyetleri düşüktür. Mera süresine ve kalitesine göre maliyet değişkenlik gösterir.
• Doğal besleme yapılır. Beslenme yetersizliği durumlarında desteklenmelidir.
• Sürüyü kontrol etmek ve yönetmek zordur

Entansif (Kapalı) İşletmeler

• Tüm süreci kontrol altına almak kolaydır.
• Besleme ve üretim planlıdır. Gün gün, ay ay planlanması kolaydır.
• Besicilik et üretimi ve Süt hayvancılığı süt üretimi pazar talebine şekillendirilebilir.

Bu modelde sürü takibi, veri ve planlama çok daha kritik hale gelir.

Sürü Yönetimi: Asıl Kırılma Noktası

Hangi modelde olursa olsun, tüm işletmelerin ortak sorunu şudur:

? Sürüyü gerçekten yönetebiliyor musunuz?

• Hangi hayvan nerede?
• Hangi hayvan verimli?
• Hangi hayvan satışa uygun?

Bu soruların cevabı net değilse, işletme yönetimi tahmine dayanır.

Dijital Dönüşüm: Sürü Takip Yazılımının Rolü

Sürü takibi manuel yöntemlerle yapılmaya çalışıldığında:

• Kayıtlar hatalı ve eksik olabilir
• Unutulan yada bulunamayan kayıtlar olabilir
• Veriye ulaşmak zorlaşır
• Veriyi ilişkisel olarak incelemek çok zor veya kısıtldır.

Modern bir sürü takip yazılımı ise işletmenizi dijital hale getirir ve tüm süreci tek bir noktadan yönetmenizi sağlar:

• Hayvan bazlı kayıt sistemi ile hayvan hayvan benzersiz dijital kimliğe sahip olur.
• Doğum, aşı ve sağlık takibi. Hangi aşı hangi hayvana ne zaman yapılacak, sürünün genel sağlığı, ne zaman kaç hayvan doğması bekleniyor, 
• Canlı ağırlık artışı ile yemden yararlanım, FCR performansı
• Anlık canlı raporlamalar ile sürü takibi cebinizde.

Sonuç

İster süt, ister besi, ister ekstansif ya da entansif bir işletme olun…

Başarının anahtarı:
SÜRÜ TAKİBİ =  Planlı üretim + doğru veri + etkin sürü yönetimi

Ve bu üçlü artık ancak dijital sistemlerle mümkün.